Kapustę znali i cenili już starożytni Grecy, Rzymianie przypisywali jej właściwości uodparniające organizm na działania alkoholu, z tego też względu żuli surowe liści przed ucztą, a także między poszczególnymi daniami. Pierwsze wzmianki o stosowaniu jej w celach leczniczych znajdują się w działach Katona, Dioskuridesa, Pliniusza i Galonosa. Starożytni rzymscy lekarze leczyli kapustą choroby płuc, wątroby, stawów oraz wrzody i uważali ją za środek przeciw zamroczeniu alkoholowemu. Rosyjskie lecznictwo ludowe zalecało kapustę w przypadkach zaburzeń trawienia choroby wątroby, śledziony, stanów zapalnych skóry, egzem, oparzeń, stłuczeń, ran i wrzodów. Liście ugotowane na mleku i zmieszane z otrębami przykładano do chorych miejsc przy skazie limfatycznej i mokrej egzemie.

Do Polski kapusta dotarła prze wiekami i przetrwała do dziś na naszych stołach, zajmując należne jej miejsce. Jak podaje Kusznierewicz i in., w Polsce roczne spożycie kształtuje się na poziomie ok. 11 kg kapusty świeżej i 5 kg kapusty kiszonej na osobę, co odpowiada około 44 g dziennie. Co więcej warzywa kapustne stanowią tek do mięsnych i wysokotłuszczowych produktów spożywczych sprzyjających przekształceniom nowotworowym.

Kapusta głowiasta biała zawiera 6,1-10,4% suchej masy,2,6-5,3% cukrów (w tym 0,1-0,9% sacharozy), 0,6-1,2% celulozy; 1,1-1,6% białka, 0,6-0,7% popiołu ( w tym sole potasu, wapnia, fosforu i siarki), prowitaminę A, witaminy C (12,8-7,0 mg%), B₁, B₂, B₃, PP, K i U- witaminę przeciwrządową. Odrębną grupą związków prozdrowotnych są glukozynolany. Ich główna rola jak twierdzi J. Lipecki to detoksykacja organizmu. Wiadomo już od dłuższego czasu, że uwzględnianie w diecie warzyw krzyżowych (kapusta czerwona, brokuł, kalafior i inne) wpływa na zmniejszenie zachorowalności na niektóre postacie raka, szczególnie raka jelita grubego, poprzez neutralizowanie czynników rakotwórczych i mutagennych. Szczególnie dużą zawartość glukozynolanów wykazuje kapusta biała, ale obok niej cennym źródłem tych związków jest również kapusta czerwona, włoska, pekińska, brukselka, kalafior, rzodkiewka, czerwona, rzepa, brokuły, biała i czarna rzodkiew, jarmuż i rzeżucha. Jak dowodzą badania naukowe produkty rozpadu glikozydów siarkowych należące do fitoncydów roślinnych działają bakteriobójczo i bakteriostatycznie i mają szerokie zastosowanie w praktyce (J. Lipecki i in). Glukozynolany jak podaje Małgorzata Dżugar- są związkami stosunkowo trwałymi, również w podwyższonej temperaturze, ale ulegają łatwo rozkładowi pod wpływem enzymu mirozynazy. Uszkodzenie tkanek (uwolnienie soku komórkowego) zapoczątkowuje enzymatyczny rozkład glukozynolanów. Proces ten ma miejsce podczas żucia w jamie ustnej, a także podczas przygotowywania potraw z warzyw (rozdrabnianie, gotowanie). Wśród produktów rozkładu największą rolę odgrywają:

• tiocyjaniany
• izotiocyjaniany
• związki indolowi
• tiooksazolidyny
• nitryle

W badaniach na zwierzętach wykazano, że spożywanie tiocyjanianów obniża ryzyko zachorowania na nowotwory poprzez:

• blokowanie czynników uszkadzających DNA
• hamowanie enzymów odpowiedzialnych za pobudzenia kancerogenów
• pobudzenia enzymów detosykujących substancji szkodliwe

Wykazano, że uosób spożywających codziennie warzywa kapustne, zwłaszcza brokuły i kapustę, maleje dwukrotnie częstotliwość występowania raka pęcherza. Podobne badania na populacji Chinek i Szwedek, spożywających codziennie te warzywa, wykazały, że ryzyko wystąpienia raka piersi maleje wówczas o 40-50%.

Indolo- 3- karbinol (13C) jest innym związkiem, który zapobiega powstawaniu raka. Znajduje się on w kapuście włoskiej, brokułach i brukselce, jest on przedmiotem specjalnego zainteresowania uczonych ponieważ, podobnie jak związki chemiczne występujące w roślinach krzyżowych, powstrzymuje powstawanie raka piersi zależnego od estrogenu. Zespół naukowców z University of California w Berkeley, prowadzony przez doktora Gary`ego Firestona, przeprowadził wiele badań dotyczących efektywności 13C, w tym także złożonej terapii z użyciem tamoksifenu. Według doktora Firestona, połączenie 13C oraz tamoksifenu blokuje wzrost komórek nowotworowych piersi, którego powstawanie związane jest z działaniem estrogenu. Ponieważ doktor Firestone i inni naukowcy używali wyizolowanego 13C, powstaje pytanie: czy 13 C znajdujący się w pożywieniu jest równie skuteczny? (Zimmerman)

W roku 1950 amerykański badacz G. Cheney odkrył substancje, która w większych ilościach występuje tylko w kapuście. Z uwagi na jej leczniczy wpływ na wrzody żołądka i jelit nazwał ją „czynnikiem antywrzodowym” (po angielsku: Anti-Ulcer- Factor). Początkowo sadzono, że wspomniana substancja jest nową witaminą i miano zamiar nadać jej nazwę witamina U (U od łacińskiego ulcer= wrzód). Już wkrótce okazało się, że idzie tu o specjalny rodzaj białka (S-metylobromometioninę). Medycyna ludowa już od dawna zna lecznicze działanie liści kapusty i soku z niej. Medycyna akademicka natomiast zajęła się tą kwestią dopiero po odkryciu przez dr. Cheneya ”czynnika antywrzodowego”. E, Strehler i K. Hinziker, lekarze z medycznej Kliniki Uniwersyteckiej w Bernie, wyprubowali działanie soku z kapusty na wybranej grupie pacjentów cierpiących na wrzody dwunastnicy. Po trzech tygodniach, niekiedy nawet wcześniej, zdjęcia rentgenowskie przestały wykazywać obecność wrzodów. Bóle i zgaga, spowodowane chorobą wrzodową, ustąpiły już po paru dniach.(U. Bochmig). Sok z kapusty z odwarem według Czikowa jest dobrym lekarstwem na bezsenność. Odwar z nasion odznacza się działaniem przeciwrobaczym. Fitoncydy kapusty zabijają gronkowce złociste, prątki gruźlicy i niektóre inne bakterie. Tym, zgłasza tłumaczy się skuteczne działanie miazgi z liści kapusty i białka jajek stosowanej w celu leczenia ropiejących ran, wrzodów, oparzeń, mokrych egzem i in. Sok z kapusty rozcieńczony ciepła wodą używany jest do płukania jamy ustnej i gardła. Płukanie jamy ustnej sokiem z kwaszonej kapusty w przypadku rozpulchnienia dziąseł działa na nie wzmacniająco. Sok z cukrem stosuje się przy kaszlu i chrypce. Odwar z miodem jest pomocny przy zapaleniu dróg oddechowych. Sole potasu zawarte w kapuście zmagają wydalanie płynów z organizmów i poprawiają pracę serca.

Działanie uboczne

Goitrogeny, substancje wolotwórcze, są grupą związków chemicznych występujących w pożywieniu, które hamuje syntezę hormonów tarczycy. Spożywanie większych ilości roślin krzyżowych powoduje w pierwszym okresie spadek aktywności wydzielniczej tarczycy oraz zahamowanie syntezy tyroksyny. W konsekwencji następuje obniżenie we krwi poziomu trijodotyroniny (T3) i tetrajodotyroniny (T4),a w drugim etapie przerost masy tarczycy (wole). W dziennej racji pokarmowej zawierającej około 500 g warzyw kapustnych o średniej zaratosci ponad 50 mg tiocyjannianów i przy podaży jodu w granicach norm, tj. około 100 µg, może stworzy ć warunki dla przerostu tarczycy. Zagrożenie to maleje w przypadku prawidłowej, mieszanej diety. Może być natomiast istotne w diecie wegetariańskiej lub innej opartej w dużej mierze w warzywach.(M. Dżugan). Innymi produktami, które zawierają goitrogeny, są: kasawa, proso, kukurydza i sorgo. Kasawa, zawiera najwięcej goitrogenów. W krajach, w których konsumuje się duże ilości takich pokarmów, przetwarza się je za pomocą rozmaczania, suszenia, rozdrabniania itp., ażeby jak najbardziej pozbyć się goitrogenów.

Źródło: Janusz Lipiecki, Andrzej Libik- niektóre składniki warzyw i owoców o wysokiej wartości odżywczej; Małgorzata Dżugar- Znaczenie warzyw kapustnych w profilaktyce nowotworowej. Praca poglądowa. Zdr. Publiczne2007;117 (3): 397-401; P. Czikow, J. Łaptiew- Rośliny lecznicze bogate w witaminy. PWRiL; Ulf Bohmie- Nasze zdrowie. Poradnik dla całej rodziny. Świat Książki; Marcia Zimmerman- Jedz według kolorów. Świat książki