Nieświeży oddech stanowi problem społeczny, z którym spotykamy się w różnych środowiskach społecznych, o każdej porze dnia i niezależnie do płci. Ta przykra dla otoczenia przypadłość określana jako: bad breath, fetor ex ore, stomatodysonia, kokostomia, oral malodor najczęściej w literaturze określana jest jako halitosis – cuchnienie z ust [1]

Halitoza jest słowem pochodzącym z języka łacińskiego (halitus- wydychane powietrze; osis- stan chorobowy) termin ten został wprowadzony do języka stosunkowo niedawno. W latach 20 ubiegłego stulecia jedna z firm kosmetycznych wymyśliła tą naukowo brzmiącą nazwę, która miała służyć kampanii reklamowej płyny do dezynfekcji jamy ustnej [2]

Halitoza jest przypadłością towarzyszącą ludzkości od wieków. Ze źródeł historycznych dowiadujemy się jak poważnie traktowano tę dolegliwość. Jedna z pierwszych pisemnych wzmianek pojawi się w Piśmie Świętym Starego Testamentu w Księdze Hioba (19,17): „żonie mój oddech niemiły i cuchnę synom moje wnętrza”. W niektórych kulturach starożytnych halitoza była powodem wykluczeń socjalnych. W Grecji i w Rzymie traktowano ją jako pozostałość po epoce barbarzyńców. Islam również odnosił się do halistosis w sposób bardzo rygorystyczny, zabraniając wpuszczania do meczetów wiernych z tą przypadłością bowiem jak twierdzono ”każde otwarcie ich ust obraza Boga”. Z kolei żydowskie prawo talmudyczne zabraniało odprawiania nabożeństw kapłanom z oddechem złowonnym oraz pozwalało na wzięcie rozwodu z kobietą, u której stwierdzono fetor ex ore. I choć prawo to należy już do przeszłości, to jak twierdzą naukowcy halitoza znacznie utrudnia nawiązywanie intymnych relacji, bowiem przypadłość ta jest szczególnie dotkliwie odczuwana przez osoby, których aktywność zawodowa wymaga bezpośredniego komunikowania się z innymi, odbywa się w ograniczonej przestrzeni, w niewielkiej odległości od mówiącego (aktorzy, adwokaci, lekarze, politycy). Jak podkreśla Anna Piątkowska z Katedry i Zakładu Stomatologii w Lublinie, nieprzyjemny zapach z ust zwraca na siebie uwag otoczenia, utrudnia kontakty interpersonalne, zaburza funkcjonowanie społeczne- w pracy, szkole, grupie rówieśniczej i towarzyskiej. Postrzeganie i akceptacja przez środowisko zależy, bowiem nie tylko od wiedzy i fachowości, ale także od naszego wyglądu, higieny, a nierzadko od zapachu z ust. Szczególnie w krajach rozwiniętych, gdzie panuje kult młodości, piękna estetyki, nieprzyjemny zapach z ust staje się problemem na skalę społeczną. Autorka publikacji naukowej poświeconej halitosis zwraca uwagę na fakt, iż niemiła woń z ust, to tylko objaw, nie choroba. Przykry zapach z ust pochodzenia miejscowego cechuje zróżnicowane nasilenie w ciągu dnia. Jest najsilniejszy rano, po przebudzeniu, Zmniejsza się po spożyciu pokarmu i oczyszczeniu zębów, po czym stopniowo narasta i staje się wykrywalny po około godzinie, a dokuczliwy po około 3 godzinach.

Halitoza jest nadal dość powszechnym problemem, w badaniach populacyjnych stwierdza się ją u około 15-30 osób. Aktualna klasyfikacja cuchnienia zaproponowana przez Międzynarodowe Towarzystwo ds. Badania Odoru Oddechowego obejmuje:

• cuchnienie prawdziwe (autentyczne)
• cuchnienie rzekome
• halitofobię [4]

Cuchnienie prawdziwe dzieli się na fizjologiczne i patologiczne. Z prawdziwym cuchnieniem mamy do czynienia, gdy odór wyczuwalny jest nie tylko przez pacjenta, ale również przez badającego otoczenie. W przypadku cuchnienia rzekomego ani badający ani osoby z otoczenia nie stwierdzają odoru z ust pacjenta, a jednak pacjent się na niego uskarża. Jeśli pacjent mimo braku przykrego zapachu z ust nadal skarży się na tę dolegliwość mamy podstawy do rozpoznania u niego halitofobii.

Tabela 2. Klasyfikacja halitowy [2]

Badanie cuchnienia z ust zazwyczaj oparte jest na subiektywnej a nie obiektywnej ocenie wydychanego powietrza z ust i nosa[4]. Jak podaje Piotr Dziechciarz z Katedry Pediatrii WUM, u około 5% pacjentów z fetor ex ore jest efektem chorób ucha, nosa i gardła. W zróżnicowaniu należy wykluczyć m.in.: ropnie i zmiany nowotworowe górnych dróg oddechowych, ciało obce w nosie, zanikowy nieżyt błony śluzowej nosa (ozena), przewlekłe zapalenie zatok, zapalenie migdałków. Jak podkreśla autor przykry zapach z ust towarzyszy niektórych chorobom dolnych dróg oddechowych, przebiegających z martwicą i rozpadem tkanek (np. rozstrzenia oskrzeli, ropnie płuc, zakażone torbiele, nowotwory płuc).Występowaniu tej choroby sprzyja również zażywanie niektórych leków powodujących hamowanie wydzielania śliny. Halitoza może być objawem chorób ogólnoustrojowych: mocznicy, ketoniemii w przebiegu głodzenia lub cukrzycy.[2]

Chcąc leczyć halistosis należy najpierw przeprowadzić przegląd jamy ustnej, a następnie przystąpić do usunięcia osadu znajdującego się na grzbiecie języka. Badania wykazały, że szczotkowanie języka z użyciem pasty do zębów zmniejsza stężenia lotnych związków siarki w jamie ustnej o 75% obniżając w ten sposób przykry zapach z ust. Same szczotkowanie zębów obniża koncentracje ww. związków jedynie o 25%.

Obecnie na rynku istnieje cała gama płukanek do ust, które zawierają aktywne substancje. Dobrą skuteczność mają płukanki zawierające w swym składzie olejki eteryczne oraz jony cynku, bowiem mają one zdolność do reakcji z enzymami zawierającymi w swym składzie grupy siarkowe. Zalecane są także tabletki lub pastylki do ssania zawierające w swym składzie aktywny kwas dehydroaskorbinowy również działający na lotne związki siarki.

Jeśli jednak pomimo wdrożonego leczenia i pomimo przestrzegania wszelkich rygorów objawy cuchnięcia nie ustępują, należy brać pod uwagę inną przyczynę niż zewnątrzustną. W takich przypadkach należy skierować się do lekarza pierwszego kontaktu lub do lekarza specjalisty.

Źródło:

[1] Ryszard Koczorowski, Tomasz Karpiński, Jacek Hofman- Badanie zależności między halistosis a chorobami przyzębia. Dental Forum /1/2004/XXX

[2] Dziechciarz Piotr, Horvath Andrea- Halitoza- choroba gastroenterologiczna?- Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2009,11,1 37-39

[3] Anna Piątkowska, Jolanta Szymańska- Przykry zapach z ust- halitosis. Praca poglądowa. Zdr Publ 2004; 114(30):383-387

[4] Katarzyna Mrówka- Kata i in.- cuchnienie z ust. Wybrane Problemy Kliniczne. Forum Medycyny Rodzinnej 2008,tom2 nr 3 2008-211