Papryka ostra była uprawiana wcześnie. Nasiona tej rośliny znalezione zostały w Meksyku w siedzibach ludzkich powstałych około 7000 lat p.n.e. Znali ją także Azetkowie, którzy szczodrze przyprawiali jedzenie drobno potłuczoną papryką, a nawet stosowali ją jako „oręż bojowy”; duszące podsmażanej na patelniach papryki skutecznie odpierały ataki wroga. Papryka jest jednym z odkryć, jakich dokonał Kolumb w nowym Świecie- sądził on początkowo, że był to czarny pieprz, wówczas niezwykle kosztowne przyprawa, stąd angielska nazwa tego warzywa (ang. pepper-także pieprz. Papryka rozpowszechniała się na całym świecie dzięki hiszpańskim  i portugalskim podróżnikom.

Do Europy przywiózł nasiona tej rośliny hiszpański lekarz Chanca, towarzyszący wyprawie Kolumba. Papryka łagodna trafiła do Hiszpanii w roku 1493, w Anglii była znana od 1548, a w środkowej Europie  od 1585. Wkrótce jednak zaczęto ją stosować w lecznictwie ludowym jako środek na malarię. Do szerszego rozpropagowania papryki przyczynili  się Węgrzy uprawiający ją od roku 1526, dla których stała się w krótkim czasie narodową jarzyną i przyprawą. Paprykę doceniono już w XVII wieku o czym może świadczyć pochodzące z tamtych czasów powiedzenie: „Silny i maligna go nie zmorzy, kto paprykę spożył”.

Jak podaje Rejewski, nazwa zwyczajowa Capsicum pochodzi od Linneusza (1753) i urobiona jest od łacińskiej nazwy „torebki” czyli owocu papryki, który jednak nie jest „torebką” w sensie botanicznym lecz jagodą (jagoda po łacinie bacca).

Papryka jest rośliną warzywną jednoroczną z rodziny psiankowatych osiągającą wysokość do 60 cm z białymi kwiatami które wyrastają z kątów liści . Kwitnie w końcu lipca i w sierpniu. Owocem jest gładka lub żebrowana jagoda z nasionami, początkowo zielona, w późniejszym czasie zmieniająca zabarwienie na czerwone.

Części jadalne papryki charakteryzują się dużą zawartością witaminy C, β- karotenu, witaminy E, B₂ potasu, flawonoidów, olejków eterycznych. Czerwony barwnik owocu papryki nie jest karotenem, lecz mieszaniną mniej fizjologicznie aktywnych karotenoidów, takich jak kapsantyna, alfa-karoten, wiolaksantyna, kryptoksantyna, kpsaorubina i innych. Dzięki dużym walorem odżywczym i smakowym papryka staje się warzywem coraz bardziej cenionym i poszukiwanym do bezpośredniego spożycia  oraz jako surowiec w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.

Tabela 1. Papryka czerwona-zawartość witamin w 100 g części jadalnych i w 100 g gotowego produktu wg M. Łoś - Kuczery

Tabela 2. Papryka -zawartość składników mineralnych w 100 g części jadalnych i w 100 g gotowego produktu wg. M. Łoś -Kuczery

Papryka często spożywana powoduje obniżenie ciśnienia krwi, chroniąc tym samym przed przedwczesnym zwapnieniem naczyń krwionośnych.

Alkaloid kapsaicyna (C₁₈H₂₈NO₃) i jej pochodne: dwuhydrokapsaicyna, homodwuhydrokapsaicyna, bis homokapsaicyna odpowiedzialne są za ostry i piekący smak papryki. Ich piekący smak wyczuwalny jest jeszcze w rozcieńczeniu rzędu 1:2000000. Alkaloidy te poprawiają obieg krwi, dlatego też naciera się nią ciało. Uważa się także, że wspomaga trawienie alkoholu, działa wykrztuśnie, a także zapobiega bronchitowi i rozedmie i łagodzi ich przebieg. 10-20 kropel bardzo ostrego sosu chilii w szklance wody raz dziennie (albo bardzo ostra potrawa  3 razy w tygodniu) pomaga w udrożnieniu dróg oddechowych, zapobiegając i lecząc chroniczny bronchit i przeziębienie. Stymuluje wydzielenie endorfin, działa przeciwbólowo i poprawia samopoczucie.

Papryka jest rośliną przyprawową, charakteryzuje się ostrym smakiem. Dodawana jest do potraw w celu zwiększenia wydzielania soków trawiennych. Sproszkowane owoce papryki słodkiej stanowią doskonały dodatek do mięsa wieprzowego, drobiu dziczyzny, gulaszy, paprykarzy, sosów, jarzyn, zup i makaronów, wędlin, serów oraz past do chleba.

Łagodna papryka nadaje nie tylko smak ale także i kolor. Świeże owoce papryki mogą być spożywane w sałatkach, w postaci pieczonej, smażonej, nadziewanej ryżem, rybami, mięsem, a także dodawać do niezliczonych potrawek i potraw na bazie ryżu.

Przepisy na potrawy z papryki

Dubec wg  M. Biggsa

Ten chorwacki przepis płynie ze swoich bogatych walorów smakowych. Świetnie nadaje się na jednodaniową kolację, można nim zużyć niewykorzystane dotąd produkty.

Składniki:

• 1 drobno posiekana cebula
• 2 łyżki oliwy
• 2 zmiażdżone ząbki czosnku
• 3 pokrojone w kostkę czerwone , zielone lub żółte papryki bez nasion
• 500 g pomidorów bez skórki i nasion
• 100 g ugotowanego ryżu
• 500 g ugotowanego mięsa
• 450 ml bulionu
• Sól, i świeżo zmielony czarny pieprz

Sposób przygotowania:

Cebulę podsmażyć na oliwie aż będzie miękka. Nasmarować tłuszcze żaroodporne naczynie i ułożyć w nim warstwę czosnku i cebuli, papryki, pomidorów, ryżu a na samym końcu kawałki mięsa. Można ułożyć dowolną ilość warstw, zależnie od ilości produktów, każdą trzeba osobno przyprawić. Całość należy zalać bulionem, przykryć wstawić do piekarnika nagrzanego wcześniej do temperatury 180°C i piec przez 45 minut. Po 45 minutach należy zdjąć pokrywkę i piec jeszcze przez kwadrans. Podawać ciepłe.

Pieczeń z rusztu a la Esterhazy wg  Hlavy

Składniki:

• 600 g rostbefu
• 1 łyżka oleju
• 1 łyżka papryki słodkiej
• 1 pęczek pietruszki
• 2 zielone owoce papryki
• 2 cebule
• ¼ l rosołu
• 1 łyżka  soku cytrynowego
• Kieliszek tokaju lub wina czerwonego
• 1/8 l kwaśnej śmietany

Sposób przygotowania:

Dobrze obsuszone, lecz nie płukane mięso krótko opiec z obu stron na gorącym tłuszczu, wyjąć, posolić, popieprzyć i posypać papryką. Cebulę i zieloną paprykę pokrojoną w plasterki dusić w tłuszczu, dodać rosołu, włożyć mięso i gotować pod przykryciem 20 minut na małym ogniu. Następnie wyjąć mięso i przetrzymać tak, aby nie wystygło. Sos przyprawić do smaku winem, sokiem cytrynowym i kwaśną śmietaną  i mieszając krótko zagotować. Polać mięso sosem, posypać posiekaną pietruszką i podawać z ryżem, makaronem lub chlebem.

Jajecznica z papryką po bułgarsku  z orzechami wg Dębskich

Składniki:

• 8 jajek
• 2-3 strączki papryki
• 2 łyżki ketchupu
• 3-4 orzechy włoskie bez łupin
• Olej
• Sól
• Pieprz
• Papryka mielona do smaku

Sposób przygotowania:

Paprykę oczyścić, opłukać, podpiec w piekarniku, obrać ze skórki , pokroić w paseczki. Jaj umyć, wybić ze skorupek do naczynia, wymieszać z papryką, ketchupem, sparzonymi, obranymi ze skórki i posiekanymi orzechami oraz przyprawami. Wlać na patelnie na rozgrzany tłuszcz  i smażyć powoli, mieszając, aby jajka się równomiernie się ścięły.

Źródło: Urszula Świetlikowska, Barbara kożuchowska- Warzywa i przetwory warzywne. Vademecum Kucharz & Gastronom. Wydawnictwo REA. Warszawa; Marian Rejewski- Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL. Warszawa; Bohumir Hlava- Rośliny przyprawowe. PWRiL. Warszawa; Henryk Dębski, Danuta Dębska- Domowa kuchnia- potrawy z warzywami przez cały rok. Wydawnictwo Amal -Servis. Warszawa; Maria Łoś- Kuczera- Produkty spożywcze-skład i wartość odżywcza. Prace IŻŻ nr 54. Warszawa