Nazwa „dynia” pojawiła się po raz pierwszy w XVII wieku, niedługo po tym, jak Perrault napisał Kopciuszka, bajkę o biednej dziewczynce, której babcia, będąca wróżką, zmieniła dynię w złota karocę, dzięki czemu bohaterka mogła pojechać na wspaniały bal. Angielskie słowo pumpkin pochodzi od greckiego pepon oznaczającego „gotowana na słońcu” a francuksie słowo potiron („duży grzyb”) pochodzi z języka arabskiego, od słowa oznaczającego „smardza”. Amerykańskie squash jest skrótem indiańskiego słowa askutasquash oznaczającego „nadającą się do jedzenia na surowo”.

Dynia pochodzi prawdopodobnie z Meksyku. W Ameryce była znana i uprawiana już 5000 lat temu. Potwierdza to odnalezienie pestek w grobowcach Inków na terenie Peru. Do Europy przywieźli ją na początku XVI wieku hiszpańscy żeglarze i konkwistadorzy. W Polsce przed II wojną światową była bardziej popularna na wsi, jako warzywo spożywane przez ludzi oraz pasza dla bydła.

Świeże nasiona dyni są bogate w kukurbacyny, olej (30-45%) z kwasami nienasyconymi, fitosterole (beta-sitosterol), fitynę, alkaloid, enzymy, sole mineralne (m.in. cynku); w miąższu znajdują się związki białkowe, cukry, pektyny, karoten, witaminy B, PP, C, sole mineralne (potasu, wapnia, magnezu, żelaza, fosforu). W badaniach trwających dwanaście lat na Uniwersytecie Harvarda stwierdzono, że u kobiet spożywających dynię ryzyko zachorowania na kataraktę zmniejszyło się o 39% w porównaniu z kobietami, które nie miały w diecie tego warzywa. Dynia podobnie jak szpinak i batat należy do produktów wykazujących działanie ochronne. W przeciwieństwie do marchwi, dynia zawiera spore ilości potasu, który zapobiega wzrostowi ciśnienia tętniczego krwi- jednego z głównych powodów wystąpienia katarakty. 100 g dyni pokrywa więcej niż 33% dziennego zapotrzebowania na witaminę C, natomiast pół szklanki miąższu z dyni pokrywa w 220% dzienne zapotrzebowanie na beta karoten. Beta karoten jest najbardziej aktywny ze wszystkich prowitamin i prawdopodobnie ogrywa wśród nich główną rolę.

Tabela 1.  Zawartość witamin w 150 g dyni świeżej, gotowanej i w zalewie wg. Tabeli witamin – Sven- David Müller- Nothmann 2008

Miąższ dyni używa się w kuchni do sporządzania zup, surówek, zapiekanek, puddingów, kremów marmolad, konfitur, marynat oraz placków. Dodaje się go również do ciast oraz jako podstawowy składnik deserów. Doskonały jest placek z dynia przypominający szarlotkę, który jest bogaty w wartościowe składniki odżywcze. Z uwagi na wysoką zawartość witaminy A stanowi ważny element w żywieniu dzieci. Miąższ ma działanie moczopędnie, odtruwające, wzmacniające w chorobie wieńcowej a także wykazuje właściwości regulujące przemianę materii. Sporządza się z niej zarówno odżywki jak i soki dla niemowląt. Nasiona dyni wykorzystuje się do sporządzania oleju przypominającego w smaku oliwę prowansalską. Olej z nasion dyni zwyczajnej jest doskonałym źródłem cynku i nienasyconych kwasów tłuszczowych, które mogą chronić przed schorzeniami gruczołu krokowego. W Etiopii nasiona dyni stosowane są jako środek przeczyszczający. Na całym świecie używa się ich jako środka przeciwko pasożytom układu pokarmowego.

Przepisy na dania z dyni

Kolorowa surówka z dyni na 4 porcje

wg "Zioła z apteki natury"

Składniki:

• 20 dag dorodnej, dojrzałej dyni (waga bez skórki i miąższu)
• 1 duże, kwaskowate jabłko
• 1 dorodny pomidor
• 1/2 szklanki dietetycznego majonezu
• sok z cytryny
• 1 łyzeczka cukru pudru
• sól
• biały pieprz
• 1 kopiasta łyżka posiekanego koperku
• cząstki pomidora
• natka pietruszki

Sposób wykonania:

W salaterce mieszamy majonez, sok z cytryny i cukier puder. Obrany ze skórki , pozbawiony pestek pomidor kroimy w kostkę, dodajemy do sosu wraz z dynią utartą na jarzynowej tarce z dużymi otworami, składniki od razu mieszamy, by były pokryte sosem. Dodajemy pokrojone w kostkę, obrane ze skórki i pozbawione gniazd nasiennych jabłko (nie nalezy ucierać go na tarce, bo rozrzedzi surówkę). Całość łączymy, doprawiamy do smaku, dodajemy koperek. Surówkę podajemy nie później niż 15 minut po przygotowaniu, przybraną natką pietruszki i cząstkami pomidora.

Dynia w balsamicznym occie winnym

Sposób wykonania:

Na osobę trzeba przeznaczyć około 100 g dyni, która należy przeciąć na pół i usunąć ze środka nasiona i włókna. Ułożyć w wysmarowanym masłem naczyniu żaroodpornym i każdą porcje polać 2 łyżkami balsamicznego octu winnego, 2 łyżkami płynnego miodu i łyżką soku z cytryny. Rozgrzać piekarnik do 180ºC i piec przez 40 minut, po 20 minutach odwrócić

Dynia z bekonem i serem

Składniki:

• 500 g dyni
• 2 łyżki masła
• 1 mała cebula pokrojona w cienkie plasterki
• 75 g pokrojonego w kostek wędzonego bekonu
• 150 ml crème fraîche
• 4 łyżki startego dojrzałego sera cheddar
• sól i świeżo zmielony czarny pieprz

Sposób wykonania:

Dynię pokroić w dużą kostkę i gotować na parze, póki nie zmięknie. Następnie zestawić z palnika i trzymać w cieple. Przygotować sos: rozpuścić masło i gotować w nim cebulę do miękkości. Dodać bekon i gotować jeszcze przez 5 minut, mieszając d czasu do czasu. Dodać crème fracht, dynię i przyprawy i wlać całość do natłuszczonego naczynia żaroodpornego. Posypać serem, rozgrzać piecyk do 225ºC i piec przez 15 minut.

Sok brzoskwiniowo-dyniowo-truskawkowy wg Mody na zdrowie

Składniki:

• 300 g dyni makaronowej
• 4 brzoskwinie (500 g)
• truskawki mrożone (200 g)
• 1 łyżka płynnego miodu wielokwiatowego

Sposób przygotowania

Dynie umyć, wydrążyć gniazda nasienne i obrać ze skóry. Wycisnąć sok w sokowirówce. Brzoskwinie umyć, obrać i usunąć pestki. Zmiksować w blenderze. Truskawki rozmrozić i zmiksować w blenderze. Składniki połączyć i dodać łyżkę miodu.

Źródło: Matthew Bigos i in.- Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Wydawnictwo Bellona. Warszawa, Teresa Wielgosz- Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat. Warszawa; Moda na zdrowie nr 11 (78) listopad 2009; Sven- David Müller- Nothmann- Tabele witamin. Wydawnictwo RM. Warszawa