Tabela 1. wg Dutkiewicza T.

Chrom jest srebrnoszarym o błękitnym odcieniu metalem. Rozpuszcza się zarówno w kwasie siarkowym jak i solnym z wytworzeniem soli chromawych ulegających łatwo utlenieniu do chromowych. Pod wpływem działania rozcieńczonego kwasu azotowego powstaje azotan chromawy, z koeli pod wpływem stężonego kwasu azotowego, chrom ulega procesowi pasywacji. Metal ten nie tworzy związków z wodorem i w zwykłej temperaturze jest odporny na działanie tlenu. Wystepuje głównie na +3 i +6 stopniu utleniania.

Występowanie, otrzymywanie i zastosowanie

Chrom występuje w postaci związanej. Otrzymuje się go poprzez oddzielenie Cr₂O₃ aluminotermicznie lub elektrolitycznie.

Stężenie chromu w wodzie rzek i jezior wg. Seńczuka wynosi 1-10 µg/dm³, w wodzie morskiej 0,1-5 µg/dm³, w glebie waha się od ilości śladowych do 100 µg/kg. zawartość chromu w powietrzu atmosferycznym rejonów miejskich wynosi zwykle w granicach 10-50ng/m³

Chrom ze względu na swoje właściwości ma zastosowanie w hutnictwie i przemyśle metalicznym do produkcji stopów, stali chromowych i chromoniklowych charakteryzujących się dużą twardością oraz odpornością na korozję. Związki chromu znajdują zastosowanie w przemyśle chemicznym (do produkcji farb, atramentów), skórzanym (garbowanie skóry), szklarskim (do barwienia szkieł), włókienniczym, drzewnym, jako antyseptyki, elektrolity do ogniw oraz do produkcji materiałów ściernych i ogniotrwałych

Wchłanianie, przemiany w ustroju i wydalanie

Związki chromu występujące w środowisku przemysłowych w postaci mgieł i par, które wchłaniają się do ustroju głównie za pośrednictwem dróg oddechowych. Wchłanianie z przewodu pokarmowego związków chromu sześciowartościowego w warunkach przemysłowych nie odgrywa żadnej roli, gdyż pod wpływem działania soków trawiennych Cr⁺⁶ ulega redukcji do Cr⁺³ i w tej postaci nie ulega wchłonięciu.  Związki chromu trójwartościowego i sześciowartościowego przenikają przez skórę. Chrom wydala się przez nerki oraz z kałem, a wydalane ilosci zależą od wartościowości chromu w związkach.

Źródła i przyczyny zatruć, objawy zatruć

Chrom jest pierwiastkiem wykazującym toksyczność w związkach, w których występuje w postaci sześciowartosciowego np. w kwasie chromowym i jego solach. Duże niebezpieczeństwo zatruć występuje szczególnie podczas elektrolicznego chromowania w chemiografii i garbiarstwie. Obecność związków chromu w związkach piorących może być przyczyną wyprysku uczuleniowego u gospodyń domowych. Związki chromu poprzez swoje właściwości utleniające działają żrąco na skórę i błony śluzowe.

Jak podaje Dutkiewicz, wskutek częstego kontaktu na skórze palców rąk, a zwłaszcza fałdów paznokciowych a następnie dłoni i przedramion- powstają wykwity rumieniowe, wypryski i owrzodzenia. Takie zmiany pojawiają się też na błonie śluzowej i mogą wywołać perforację przegrody nosowej z równoczesnym wystąpieniem ropnego nieżytu nosa i zapalenia zatok bocznych nosa. Objawy te występują przy stężeniu kwasu chromowego 0,001-0,0056 mg/dm³

Seńczuk podaje, że już od 1869 roku opisywano występowanie owrzodzenia błony śluzowej nosa u pracowników stykających się z chromianami, pyłem z chromianów lub aerozolem kwasu chromowego. Zmiany te powstają na skutek gromadzenia się chromianów w błonie śluzowej nosa, w mniej unaczynionej części przegrody nosowej. Po perforacji błony śluzowej chrząstka od strony przegrody nosowej traci swoje unaczynienie i wykazuje tendencję do obumierania. Na wskutek owrzodzenia obydwu stron przegrody nosowej , miejscowe obumieranie chrząstki może prowadzić do perforacji przegrody nosowej. Jeśli proces narażenie zostanie przerwany przed rozpoczęciem się procesu perforacji, to rana może się zagoić. Pomimo, że perforacja przegrody nosowej może być wywołana przez inne toksyczne związki chemiczne, to uznawana jest za charakterystyczny objaw działania związków chromu.

Zmiany na skórze goją się ciężko, a po owrzodzeniach powstają blizny. Pojawia się również uczulenie na chrom objawiający się napadami dychawicznymi, obrzękiem twarzy, utrudnieniem w oddychaniu, wzrostem ciepłoty ciała, kaszlem. W wyniku długotrwałego narażenia na działanie chromu występuje: chudnięcie, bóle głowy, powiększenie wątroby, zapalanie nerek a także wrzodziejące zapalenie jelit, owrzodzenie żołądka oraz uszkodzenie wątroby

Trój- i sześciowartościowe sole chromu powodują denaturację białka oraz strącanie kwasów nukleinowych. Chrom jest katalizatorem reakcji fosfoglukomutazy bursztynianu, cytochromu c, układu reduktazy i powoduje zakłócenie wiele innych ważnych reakcji biologicznych. Procesy redukcji chromu sześciowartościowego do trójwartościowego zachodzące wewnątrz komórki są uważane za aktywację właściwości rakotwórczych

Trójwartościowy chrom w solach jest identyfikowany jako czynnika tolerancji glukozy (glucose tolerance factor GTF). Brak GTF charakteryzuje się opóźnionym usuwaniem glukozy z krwi. Metal ten spełnia także ważną role w metabolizmie białek i lipidów, a przede wszystkim cholesterolu. Wchodzi w skład trypsyny oraz pobudza działanie enzymów. W dużych stężeniach chrom występuje w kwasach nukleinowych. Objawem niedoboru chromu trójwartościowego w organizmie jest osłabienia aktywności insuliny oraz spadek tolerancji glukozy. Do dalszych objawów zaliczyć można: ogólne osłabienie, ograniczenie wzrostu, zaburzenia w metabolizmie białek oraz zmiany w okładzie krążenia,

Na wskutek długotrwałej ekspozycji na pył dwuchromianowy dochodzi do marskości płuc, zmiany mięśnia sercowego, owrzodzenia dwunastnicy, a nawet nowotworu układu oddechowego, zwłaszcza oskrzeli. Niektóre źródła medyczne informują o częstszym występowaniu raka przewodu pokarmowego u robotników mających bezpośrednią styczność z chromem.

Aby zapobiec narażeniu na wchłanianie chromu należy zadbać o odpowiednią hermetyzację procesów produkcyjnych oraz na bezwzględnym stosowaniu wentylacji wyciągowej oraz użyciu masek powietrznych ciśnieniowych. Przeciw wypryskom zaleca się stosowanie rękawic gumowych i maści ochronnych, które zmniejszają zdolność wchłaniania chromu przez skórę

Ostre zatrucia związkami chromu zdarzają się rzadko i występują na wskutek przyjęcia 1-2 g kwasu chromowego i 6-8 g chromianów wyniku prób samobójczych lub przypadkowego przyjęcia związków chromu doustnie. Do objawów klinicznych ostrych zatruć zalicza się: silne bóle brzucha, wymioty, krwawą biegunkę, ciężkie uszkodzenie nerek z krwiomoczem prowadzącym do bezmoczu i mocznicy.

Leczenie owrzodzeń skóry polega na usunięciu soli chromianowych oraz przemywanie ich 5% roztworem tiosiarczanu sodowego, stosowanie kompresów z 5-10 % roztworem kwasu cytrynowego, aż do usunięcia tkanki martwiczej.

Tadeusz Dutkiewicz- Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa; Witold Seńczuk (red.)- Toksykologia. PZWL.